Cód Iompair Iarnród Éireann

Ag a chruinniú ar 8 Meán Fomhair 2025 d’fhaomh Bord Iarnród Éireann Cód Iompair d’Fhostaithe.

1. Beartas Ginearálta

Is é beartas Iarnród Éireann a ardcháil i leith iompar eiticiúil agus cóir-dhéileáil i stiúradh a ghnó a choimeád.


I go leor cásanna tá cinntí maidir le cad atá eiticiúil, nó cóir, glansoiléir agus beidh siad soiléir d'aon duine réasúnta. I roinnt cásanna, áfach, d'fhéadfadh go mbeadh cúinsí ann nuair a thagann gné amhras nó débhríocht chun cinn.
Chun cabhrú sna cúinsí sin agus chun fostaithe aonair Ghrúpa IÉ a chosaint agus a threorú, is gá Cód Iompair scríofa a bheith ann agus cloí leis an gCód Cleachtais chun Comhlachtaí Stáit a Rialú.


Ní féidir soláthar a dhéanamh do gach cás sa Chód Iompair. Má bhíonn amhras faoin ionracas in aon chás ar leith, ní mór don duine aonair lena mbaineann sé dul i gcomhairle leis an oifigeach uachtarach maidir leis an gcás sin. Ba chóir do gach ball foirne cuimhneamh ar luachanna luaite a gcuideachta ina gcaidreamh ó lá go lá le baill foirne eile, le custaiméirí, le soláthraithe seirbhísí agus leis na páirtithe leasmhara go léir i gcoitinne.


Chomh maith leis an gceanglas go n-iompródh gach ball foirne iad féin ar bhealach eiticiúil, tá ceanglas ann freisin go gcomhlíonfadh baill foirne ceanglais Acht na gCuideachtaí 2014 (féach an Aguisín faoi iamh) agus ceanglais reachtacha ábhartha eile agus i gcás gach duine ag a bhfuil post ainmnithe fostaíochta laistigh de chomhlacht stáit, go gcomhlíonfaidís forálacha ábhartha an Achta um Eitic in Oifigí Poiblí, 1995 agus an Achta um Chaighdeáin in Oifigí Poiblí, 2001.

2. Cuspóirí an Chóid Iompair​  

Is iad seo a leanas cuspóirí an Chóid Iompair:


a) Treoir a thairiscint d'fhostaithe IÉ maidir lena gcuid iompar gnó,
b) Sraith comhaontaithe de phrionsabail eiticiúla a bhunú,
c) Cur chun cinn agus coinneáil muiníne agus iontaobhais i IÉ; agus
d) Forbairt agus glacadh le cleachtais eiticiúla ag IÉ.



Baineann an Cód Iompair le gach fostaí de chuid IÉ. Ní mór dóibh siúd a bhíonn ag plé le ceannach earraí nó seirbhísí, le socrú conarthaí nó le ceadú íocaíochtaí ag IÉ nó le hIÉ, aird ar leith a thabhairt ar théarmaí an Chóid.

3. Prionsabail an Chóid Iompair​

Is féidir prionsabail threoracha an Chóid Iompair a achoimriú faoi seacht gceannteideal:

  • Ionracas,
  • Rúndacht Faisnéise,
  • Oibleagáidí,
  • Leasanna a Nochtadh,
  • Dílseacht,
  • Cothroime agus
  • Breithniú don Timpeallacht Oibre/Sheachtrach.

Ionracas
Táthar ag súil go gcomhlíonfaidh gach fostaí de chuid Iarnród Éireann na caighdeáin is airde macántachta agus ionracais ina chuid/a cuid caidreamh gnó go léir.


Chuige sin, mar fhostaí, ní mór:

  • Tiomantas a thabhairt dul san iomaíocht go bríomhar fuinniúil ach freisin go heiticiúil agus go macánta,
  • Gníomhaíochtaí ceannaigh earraí/seirbhísí a sheoladh de réir an dea-chleachtais ghnó agus de réir beartais soláthair Ghrúpa CIÉ,
  • Sa mhéid go mbíonn ionchur ag fostaithe, a chinntiú go léiríonn cuntais/tuairiscí IÉ feidhmíocht ghnó an chomhlachta go cruinn, nach bhfuil siad míthreorach, agus nár dearadh iad le bheith míthreorach,
  • Breabanna, bronntanais, fáilteachais, sochair nó tairiscintí de chóireáil fhabhrach a d'fhéadfadh tionchar a imirt ar chumas duine breithiúnas neamhspleách a dhéanamh a dhiúltú, agus aon chur chuige den sórt sin i scríbhinn a thuairisciú don duine os a gcionn,
  • Seachain mífhaisnéis a thabhairt ar phost an duine trí bheith débhríoch nó míthreorach,
  • Diúltaigh d'aon chleachtas gnó a d'fhéadfaí a mheas le réasún a bheith míchuí,
  • Seachain úsáid a bhaint as acmhainní nó as am IÉ chun sochair phearsanta, chun tairbhe daoine/eagraíochtaí nach bhfuil baint acu le hIÉ nó lena ghníomhaíochtaí, nó chun tairbhe iomaitheoirí,
  • Tiomantas a thabhairt gan faisnéis ná rúin ghnó a fháil ar mhodh míchuí,
  • Gan mí-úsáid a bhaint as saoráidí taistil ná pribhléidí eile agus
  • Gníomhú ar bhealach atá oiriúnach don phost atá ag duine san eagraíocht,
  • Gan gníomhú ar bhealach a d'fhéadfadh droch-chlú a tharraingt ar cháil IÉ.
  • Cultúr a chinntiú chun costais a éileamh de réir mar is cuí do riachtanais ghnó agus de réir dea-chleachtais san earnáil phoiblí i gcoitinne.


Rúndacht Faisnéise
Tá oibleagáid anois ar chodanna áirithe de IÉ faisnéis a nochtadh faoin Acht um Shaoráil Faisnéise, 1997. Ní mór aon iarratais ar fhaisnéis de bhun an Achta seo ó thríú páirtithe (lena n-áirítear an Roinn Iompair) a chur faoi bhráid an Oifigigh um Shaoráil Faisnéise ábhartha má thagann siad faoi raon feidhme an Achta. Seachas sin, ba cheart iad a chur faoi bhráid Rúnaí na Cuideachta.


Ba cheart d'fhostaithe aird a thabhairt freisin ar oibleagáidí an Ghrúpa faoi (AE) 2016/679 an Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí (RGCS) agus na hAchtanna um Chosaint Sonraí 1988 go 2018 (na hAchtanna) agus aon iarratais ar fhaisnéis, nó maidir le faisnéis, atá i seilbh an Ghrúpa agus atá faoi réir fhorálacha na nAchtanna seo, ba cheart iad a chur faoi bhráid an Oifigigh Chosanta Sonraí ar an gcéad dul síos.


Mar sin féin, ní mór d’fhostaithe IÉ tacú le soláthar rochtana ag IÉ ar fhaisnéis ghinearálta a bhaineann le gníomhaíochtaí IÉ, ar bhealach atá oscailte agus a fheabhsaíonn a chuntasacht don phobal i gcoitinne. Mar iarracht é seo a chur i bhfeidhm, foilsíonn IÉ faisnéis faoina ghníomhaíochtaí agus faoina fheidhmíocht ar a shuíomh gréasáin a nuashonraítear go rialta.
Tá dualgas rúndachta ar IÉ ag gach fostaí in Iarnród Éireann maidir le faisnéis íogair atá i seilbh IÉ. Áirítear le faisnéis íogair, mar shampla:

  • aon fhaisnéis a bhaineann le hIÉ nach faisnéis phoiblí í,
  • faisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de / faisnéis ghnó (lena n-áirítear faisnéis a bhaineann le beartais nó cleachtais ghnó),
  • Aon fhaisnéis a bhaineann le hIÉ agus atá ainmnithe ag an gcomhlacht mar fhaisnéis rúnda,
  • eolas pearsanta agus
  • Faisnéis a fhaigheann IÉ faoi rún.
    Ceanglaítear ar fhostaithe a chinntiú nach mbaintear mí-úsáid as aon fhaisnéis íogair a fhaigheann siad de bharr a bhfostaíochta, bíodh sin ag soláthraithe, ag a n-iomaitheoirí nó ag iomaitheoirí IÉ. D'fhonn faisnéis den sórt sin a chosaint éilítear ar fhostaithe:
  • A chinntiú go ndéantar an fhaisnéis sin a chosaint i gceart,
  • Cúram cuí a dhéanamh maidir le faisnéis den sórt sin a chur in iúl,
  • Seachain faisnéis den sórt sin a úsáid le haghaidh gnóthachan pearsanta agus
  • Nósanna imeachta cuí comhairliúcháin roimh ré a leanúint le tríú páirtithe i gcásanna eisceachtúla ina n-oibleagáidtear IÉ de réir dlí nó de réir aon údaráis rialála, nó ar bhealach eile ar mhaithe leis an leas poiblí, faisnéis íogair a nochtadh.

Meabhraítear d'fhostaithe go n-áirítear san Acht Iompair (Córas Iompair Éireann a Atheagrú), 1986, dualgas sonrach gan faisnéis faoi rún a nochtadh ach amháin má thugann an Bord nó an chuideachta iomchuí nó duine éigin a bheidh údaraithe chuige sin ag an mBord nó ag an gcuideachta údarás dóibh. Sainmhínítear Faisnéis Rúnda san Acht mar fhaisnéis a deirtear a bheith rúnda maidir le faisnéis ar leith nó maidir le faisnéis d'aicme nó de thuairisc ar leith. Is cion é an dualgas reachtúil seo a shárú a mheallann fíneáil ar chiontú go hachomair.

Oibleagáidí
Chun a chinntiú, trí dhéileálacha gnó duine, go gcloíonn CIÉ le gach Treoir Rialtais infheidhme, agus le reachtaíocht na hÉireann agus an AE, ceanglaítear ar fhostaithe, sa mhéid go bhfuil sé laistigh dá gcumhacht agus dá gcúram:

  • Gach oibleagáid rialála agus maoirseachta a fhorchuirtear ar IÉ a chomhlíonadh,
  • Comhoibriú le comhlachtaí rialála agus maoirseachta ábhartha,
  • Seachain iontrálacha bréagacha, míchruinne nó míthreoracha i dtaifid,
  • A chinntiú go gcloíonn IÉ leis an reachtaíocht chánach agus leasa,
  • A chinntiú nach ndéanann an IÉ idirbhearta seachanta cánach “ionsaitheacha” (is é sin, idirbhearta ina n- úsáidtear an cód cánach chun críche seachas an chríoch dá bhfuil sé beartaithe ag an Stát (lena n-áirítear úsáid neamhbheartaithe dreasachta cánach) d'fhonn an méid cánach atá le híoc ag CIÉ nó ag páirtí in idirbheart ina bhfuil IÉ rannpháirteach) a laghdú,
  • A chinntiú go gcomhlíonann gníomhartha an duine le hoibleagáidí conarthacha ábhartha,
  • Iomaíocht éifeachtach agus chóir a spreagadh i gcónaí,
  • Cloí le nósanna imeachta ceannaigh agus tairisceana IÉ agus leis na leibhéil údaráis fhorordaithe chun aon chaiteachas ábhartha a cheadú,
  • Go pearsanta, seachain dul i mbun aon ghníomhaíochtaí neamhdhleathacha nó coiriúla (laistigh nó lasmuigh d'uaireanta oibre),
  • Cloí le rialuithe chun calaois a chosc, lena n-áirítear rialuithe leordhóthanacha chun a chinntiú go gcomhlíontar nósanna imeachta forordaithe i ndáil le costais a éileamh le haghaidh taistil gnó,
  • Éilítear ar fhostaithe comhoibriú le hiniúchadh inmheánach sa phróiseas iniúchta inmheánaigh,
  • Cloí le nósanna imeachta a bhaineann le:
    a) Éirí as fostaíocht / dul ar scor ón bhfostaíocht agus
    b) Ceapadh agus / nó sainchomhairleoireacht d’fhostaithe IÉ ag an earnáil phríobháideach, d’fhonn seachaint go nglacfaí le poist tar éis fostaíochta a d’fhéadfadh coinbhleachtaí leasa féideartha agus ábhair imní maidir le rúndacht a chruthú agus
    c) Cloí le beartas IÉ maidir le hidirdhealú, ciapadh, ciapadh gnéasach agus bulaíocht.
  • Leasanna a Nochtadh
    Níl cead ag an mbainistíocht ná ag fostaithe a bheith páirteach i leasanna seachtracha fostaíochta/gnó i gcoimhlint nó i gcoimhlint fhéideartha le gnóthaí IÉ.


Dá bhrí sin, tá sé tábhachtach go nochtfadh fostaithe uile IÉ i scríbhinn do Rúnaí na Cuideachta, trína gcuid ceannairí, sonraí faoi aon choinbhleacht leasa a d’fhéadfadh cur isteach ar a neamhchlaontacht agus iad i mbun a ndualgas a luaithe is léir dóibh, lena n-áirítear:

Aon leas, scairsheilbh nó coinbhleacht leasa fhéideartha atá ag fostaí le haon ghnólacht nó eagraíocht a gceannaíonn IÉ soláthairtí, oibreacha nó seirbhísí uathu, nó trína mbeartaíonn IÉ réadmhaoin nó seirbhísí a dhíol.

  • Aon fhostaíocht sheachtrach nó leasanna gnó atá i gcoinbhleacht, nó a d’fhéadfadh a bheith i gcoinbhleacht, le gnó IÉ.
  • Aon leas atá ag dlúththeaghlach fostaí a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le coinbhleacht leasa den sórt sin.

Sa chás go bhféadfadh coimhlint leasa teacht chun cinn i gcás fostaí, ní mór dó/di éirí as déileáil leis an gconradh nó leis an gcás as a n-eascraíonn an choimhlint leasa nó an choimhlint leasa féideartha agus ní féidir leis/léi iarracht ar bith a dhéanamh tionchar a imirt ar chinntí ar an ábhar.

Dílseacht

Ní mór d'fhostaithe:

  • Aithnítear an fhreagracht a bheith dílis do IÉ agus a bheith tiomanta go hiomlán dá chuid gníomhaíochtaí gnó go léir, agus a bheith aireach ag an am céanna go gcaithfidh an eagraíocht féin leas a scairshealbhóra a chur san áireamh i gcónaí agus
  • Aithnítear go bhfuil dualgas ar gach duine cloí leis na caighdeáin is airde eitice gnó.

Cothroime

Ní mór d'fhostaithe:

  • An reachtaíocht um chomhionannas fostaíochta agus um stádas comhionann a chomhlíonadh;
  • A bheith tiomanta do chothroime i ngach beartaíocht gnó;
  • Meas a thabhairt dá gcomhfhostaithe agus
  • Meas a thabhairt do chustaiméirí agus paisinéirí agus caitheamh go cothrom le gach custaiméir agus paisinéir.


Breithniú don Timpeallacht Oibre/Sheachtrach​

Ní mór d'fhostaithe:

  • An tosaíocht is mó a leagan ar a sláinte agus a sábháilteacht féin agus sláinte agus sábháilteacht comhfhostaithe, custaiméirí agus tríú páirtithe eile a dtagann siad i dteagmháil leo le linn a bhfostaíochta a chur chun cinn agus a chaomhnú,
  • Forbairt ar chultúr ‘labhairt amach’ a chur chun cinn, trínar féidir le hoibrithe ábhair imní maidir le míghníomh tromchúiseach san áit oibre a ardú gan eagla go ndéanfar iontas orthu.
  • A chinntiú go ndéantar breithniú iomlán ar imní pobail agus
  • Aon tionchar díobhálach a bhíonn ag oibríochtaí IÉ ar an gcomhshaol a íoslaghdú.

4. Freagracht

Déantar an Cód Iompair seo, lena n-áirítear an beartas maidir le leasanna a nochtadh, a scaipeadh ar an mbainistíocht agus ar na fostaithe go léir, a admhaíonn go bhfuair siad é.

5. Athbhreithniú

Déanfar athbhreithniú ar an gCód Iompair seo gach dhá bhliain ar a laghad.

6. Treoirlínte maidir le Bronntanais nó Fáilteachas​

Is gnáthchleachtas é ag go leor soláthraithe bronntanais, fáilteachas nó siamsaíocht a thairiscint d’fhostaithe ainmnithe a mbíonn teagmháil acu leo de bharr déileálacha gnó. Mar sin féin, ba cheart d’fhostaithe, faoi réir na nósanna imeachta atá leagtha amach thíos, seachaint bronntanais chorparáideacha, fáilteachas, cóir fhabhrach nó sochair a thabhairt nó a fháil a d’fhéadfadh cur isteach, nó a d’fhéadfadh a dhealrú go gcuireann siad isteach, ar chumas an deontóra nó an fhaighteora breithiúnas neamhspleách a dhéanamh ar idirbhearta gnó.

Bronntanais

Tá cosc ar leith ar fhostaithe glacadh le hairgead tirim nó dearbháin bhronntanais. Féadfaidh fostaithe glacadh le bronntanais ó sholáthraithe nó ó chonraitheoirí a d’oibrigh le IÉ, ar choinníoll:

  • Tá an bronntanas gan iarraidh,
  • Tá luach intreach an-bheag ar an mbronntanas (m.sh. dialann, féilire, buidéal fíona/biotáillí srl.),
  • Ní sháraíonn luach iomlán na mbronntanas sin a ghlacann fostaí €70 san iomlán don bhliain
  • I ngach cás eile, ba cheart an bronntanas a chur ar ais chuig an seoltóir, in éineacht le nóta ag cur in iúl go mbeadh sé in aghaidh beartais IÉ glacadh leis. Ní mór sonraí na mbronntanas a thugtar ar ais a chur in iúl láithreach don duine os cionn an fhaighteora i scríbhinn.​

Chomh maith leis na ceanglais nochta thuasluaite, ceanglaítear ar aon fhaisnéiseoir atá bainteach le cinntí ceannaigh liosta de na bronntanais go léir a fuarthas a chur faoi bhráid a bhuanchomhairleora láithreach, ar bhonn bliantúil. Sa chás nach bhfuarthas aon bhronntanais teastaíonn nochtadh “Nialas”.

Tá sé toirmiscthe ar chlubanna nó ar chumainn laistigh d’IÉ dul i dteagmháil le soláthraithe nó le conraitheoirí de chuid IÉ chun urraíocht a lorg.

Fáilteachas

Glactar le cuirí chuig lónta agus dinnéir atá i ngnáthchúrsa gnó.

D’fhéadfaí glacadh le fáilteachas measartha (lena n-áirítear imeachtaí spóirt agus imeachtaí gailf), ar choinníoll:

  • Ní mór réamhcheadú scríofa ó cheannaire láithreach an fhostaí a fháil roimh ré,
  • Ní mó mhinicíocht agus scála na fáilteachais ná an méid a mbeifí ag súil go dtabharfadh IÉ mar chúiteamh,
  • Coinnítear líon foirne IÉ a bhaineann leas as an bhfáilteachas chomh híseal agus is féidir, agus
  • Ní chuimsíonn cuirí soláthar taistil ná lóistín thar oíche, agus trí leas a bhaint as an bhfáilteachas, ní dhéantar IÉ a shamhlú go poiblí le haon soláthraí nó conraitheoir ar leith. Ní mór sonraí fáilteachais a thairgtear sa chomhthéacs seo agus a diúltaíodh a chur in iúl láithreach do mhaoirseoir an fhaighteora i scríbhinn.

Nóta: Breathnófar ar sháruithe ar an gCód Iompair seo mar shárú araíonachta agus déileálfaidh an Príomhfheidhmeannach leo de réir nósanna imeachta araíonachta. Déileálfaidh an Cathaoirleach le haon sárú ar an gCód seo ag an bPríomhfheidhmeannach.

Aguisín:

CIONTA ATÁ LEAGTHA AMACH SAN ACHT NA gCUIDEACHTAÍ 2014 A BHAINEANN LE FOSTAITHE


I dteannta na n-alt den Acht a bhaineann le fostaithe na cuideachta i dtaca le hiniúchóirí reachtúla a fhostú, tá roinnt cionta eile i gcatagóir 2 in Acht na gCuideachtaí 2014 atá infheidhme maidir le gach comhalta foirne CIÉ faoi chúinsí áirithe.



Alt 406 - ‘Ráitis bhréagacha i ráitis airgeadais reachtúla, tuairisceáin srl.’​ Leagtar amach anseo go bhfuil duine ciontach i gcion chatagóir 2 má dhéanann sé ráiteas bréagach ábhartha d'aon ghnó in aon tuairisceán, ráiteas, ráiteas airgeadais nó doiciméad eile.

Alt 789 - ‘Cionta maidir le háitreabh a iontráil agus a chuardach agus forálacha a fhreastalaíonn ar theagmhais áirithe a bhaineann le hoifigigh ainmnithee'. Leagtar amach anseo go bhfuil duine ciontach i gcion chatagóir 2 má chuireann siad bac ar fheidhmiú cirt chun dul isteach nó chun cuardach a dhéanamh arna tugadh le barántas cuardaigh.


Alt 790 - ‘Srian ar nochtadh faisnéise, leabhar agus doiciméad arna bhfáil ag an Stiúrthóir um Fhorfheidhmiú Corparáideach '. Leagann sé seo amach cion chatagóir 2 maidir le duine a fhoilsíonn nó a nochtann aon fhaisnéis, leabhar nó doiciméad a fuarthas faoi aon cheann de na hailt 778, 789, 783 nó 787 d'Acht 2014 ach amháin i gcúinsí sonraithe.


Alt 793 - ‘Cion arb éard é doiciméid nó taifid a fhalsú, a cheilt, a scriosadh nó a dhiúscairt ar shlí eile'. Leagtar amach anseo cion chatagóir 2 ina ndéanann nó ina gceadaíonn duine falsú, ceilt, scriosadh nó diúscairt doiciméid nó taifid a bheadh ábhartha d'imscrúdú ag an Stiúrthóir (ODCE).


Alt 876 - ‘Cion arb éard é faisnéis bhréagach a sholáthar'. Leagann sé seo amach cion chatagóir 2 maidir le duine a sholáthraíonn faisnéis atá bréagach go feasach agus ceist á freagairt aige, míniú a sholáthar, ráiteas a dhéanamh nó aon tuairisceán, tuarascáil, deimhniú, clár comhardaithe nó doiciméad eile a chomhlánú, a shíniú, a tháirgeadh nó a sheachadadh. I gcúinsí áirithe, féadtar an cion a uasghrádú go dtí cion chatagóir 1.


Alt 877 - ‘Cion maidir le leabhar nó doiciméad a scriosadh, a loit nó a fhalsú’. Leagtar amach leis seo an cion catagóire 2 i ndáil le haon oifigeach is cúis le leabhar nó doiciméad a dhéanann difear do mhaoin nó do ghnóthaí na cuideachta, nó a bhaineann leo, a scriosadh, a loit nó a fhalsú, nó a bhfuil eolas aige nó aici ar a leithéid; nó atá páirteach i dtrácht bréagach a dhéanamh in aon leabhar nó doiciméad den sórt sin.


Alt 878 - ‘Cion arb éard é scaradh go calaoiseach le leabhar nó le doiciméid nó iad a athrú nó a fhágáil ar lár.’ Leagann sé seo amach cion chatagóir 2 maidir le haon oifigeach a chuireann faoi deara nó atá ina pháirtí i scaradh calaoiseach, athrú calaoiseach, nó easnamh a dhéanamh in aon leabhar nó doiciméad a dhéanann difear do chúrsaí na cuideachta nó a bhaineann leo.

Top